Bespreek censuur aan de hand van dit boek

Urgent, actueel en relevant

“Verbied dit boek van Alan Gratz is zo’n verhaal dat je niet alleen leest, maar ook voelt in je buik, je klaslokaal en je professionele hart. Het raakt aan iets wat voor ons als leerkrachten zó wezenlijk is: de vrijheid om te lezen en te ontdekken.

Precies daarom past dit boek perfect binnen De Week van het Verboden Boek, een campagne die scholen uitnodigt om met leerlingen in gesprek te gaan over censuur, keuzevrijheid en de kracht van verhalen.

Het bijzondere en wrange is dat Verbied dit boek inmiddels zélf op een verboden boekenlijst staat in delen van de Verenigde Staten. Dat maakt het lezen ervan nog urgenter, nog actueler, nog relevanter voor onze klaslokalen.”

Identiteit

“Het verhaal begint met een zin die blijft hangen:

De schoolbieb was mijn thuis geweest. Maar nu was dit mijn thuis – en ook mijn bieb – niet meer.

Voor Amy Anne voelt het alsof iemand een stukje van haar identiteit heeft afgepakt. Haar lievelingsboek is verdwenen uit de schoolbibliotheek. Niet omdat het kwijt is of omdat het oud is, maar omdat volwassenen vinden dat het ‘schadelijk’ zou zijn. Het zou kinderen aanzetten tot liegen, stelen en weglopen. En dus moet het weg.

Voor veel Nederlandse kinderen is dat een onvoorstelbare situatie. Juist daarom is het zo’n krachtig startpunt voor een gesprek over censuur, leesvrijheid en kritisch denken.”

Perfect voor een kringgesprek

“In het boek komen titels voorbij die ook bij ons in de kast staan: Matilda, Kippenvel, Kapitein Onderbroek, boeken over gender, seksuele diversiteit en sociaal-culturele diversiteit.

De redenen voor verbanning worden in het verhaal op een bijna absurd-logische manier uitgelegd. Dat maakt het perfect materiaal voor een kringgesprek waarin leerlingen ontdekken hoe subjectief ‘schadelijkheid’ eigenlijk is.

Het is fascinerend om te zien hoe kinderen reageren wanneer ze horen dat boeken die zij grappig, spannend of leerzaam vinden, elders worden verboden. Vaak ontstaat er een mengeling van verontwaardiging, nieuwsgierigheid en een soort instinctief rechtvaardigheidsgevoel.”

Dit boek laat kinderen ervaren dat verhalen niet alleen iets zijn om van te genieten, maar ook iets om voor te strijden.

Vreedzaam activisme

“Amy Anne besluit dat ze niet kan toekijken. Ze voelt aan alles dat ze iets moet doen, maar wat? Haar vorm van activisme is slim, vreedzaam en herkenbaar: ze bewaart alle verboden boeken in haar kluisje en leent ze stiekem uit aan klasgenoten.

Wat begint als een klein protest, groeit uit tot een beweging die de hele school op z’n kop zet. Het is een prachtig voorbeeld van burgerschap in actie: kinderen die het systeem bevragen, regels onderzoeken en opkomen voor hun recht om te lezen.

Het is precies het soort activisme dat je je eigen leerlingen ziet doen wanneer ze voelen dat iets écht oneerlijk is.”

Aan de slag: in gesprek

“Wat dit boek zo geschikt maakt voor de klas, is dat je er morgen al mee aan de slag kunt. Het fragment waarin Amy Anne ontdekt waarom haar lievelingsboek verboden is, werkt fantastisch als startpunt voor een kringgesprek.

Laat leerlingen reageren op de vraag wie zou mogen bepalen wat zij lezen. Je zult versteld staan van de nuance die kinderen kunnen aanbrengen wanneer ze de ruimte krijgen om hierover te denken.

Je kunt dit gesprek verdiepen door leerlingen te laten onderzoeken welke boeken wereldwijd verboden zijn. Laat duo’s een land kiezen, uitzoeken welke titels daar op de lijst staan en waarom. De presentaties die hieruit ontstaan zijn vaak kort, krachtig en verrassend kritisch.”

Lesideeën: “Kluisjesbieb”, debat of schrijfopdracht

“Een andere mooie werkvorm is het creëren van een ‘kluisjesbieb’ (zoals uit het boek) in de klas. Laat leerlingen drie boeken kiezen die volgens hen nooit verboden zouden mogen worden. Ze schrijven een kort kaartje met hun motivatie en hangen dat op als mini-expositie. Dit levert ontroerende en soms verrassende inzichten op in wat kinderen belangrijk vinden.

Voor oudere groepen kun je een debat organiseren waarin twee teams tegenover elkaar staan: boeken mogen soms verboden worden versus boeken mogen nooit verboden worden. Het debat dwingt leerlingen om argumenten te formuleren, perspectieven te onderzoeken en kritisch te luisteren.

Sluit de les af met een schrijfopdracht die aansluit bij de vraag: Als jij één boek moest redden uit een verbannen schoolbibliotheek, welk boek zou dat zijn? Laat leerlingen een mini-essay schrijven van ongeveer 150 woorden. Het levert teksten op die je nog lang zult bewaren.”

Burgerschap

“Verbied dit boek laat kinderen ervaren dat verhalen niet alleen iets zijn om van te genieten, maar ook iets om voor te strijden. Het leert ze dat lezen een recht is en dat dat recht niet vanzelfsprekend is. Het nodigt uit tot kritisch denken, empathie en burgerschap. Achterin het boek vind je bovendien de lijst met verboden boeken zoals die in Nederland is uitgebracht. Een perfecte aanleiding om samen met je klas te ontdekken welke verhalen zij zouden willen beschermen.”

Over De Week van het Verboden Boek

De Week van het Verboden boek (19 september t/m 27 september 2026) wordt dit jaar voor de tweede keer gehouden. De campagne toont hoe belangrijk het is dat iedereen vrij toegang heeft tot verhalen, kennis en verschillende perspectieven. Verhalen laten je zien hoe anderen denken, leven en voelen. Soms schuren ze een beetje, juist dat maakt ze waardevol. De campagne roept lezers daarom op verboden boeken juíst te lezen en erover in gesprek te gaan.

De campagne is een gezamenlijk initiatief van Probiblio, CPNB, PEN Nederland, de Schrijverscentrale en de Koninklijke Boekverkopersbond.

Lees meer over de campagne

Deel deze tip via: