Gedachten en ervaringen leren verwoorden met schrijflab.nl

Tip van Els, hoogleraar Vroegmoderne Nederlandse letterkunde

Els Stronks is hoogleraar Vroegmoderne Nederlandse Letterkunde en samensteller van de bundel Opdat wij schrijven. Op 27 november 2024 is ze te gast in de uitzending van Springlezend LIVE over Reflectie & Verbeelding en deelt ze haar visie op betekenisvol schrijfonderwijs. Hieronder licht ze alvast een tipje van de sluier op.

“De kern van schrijfonderwijs zou moeten zijn: leer jongeren hun gedachten onder woorden te brengen, om zo verbinding te kunnen leggen met de wereld om hen heen. En dan met name de talige dimensie van die wereld. Via taal wordt daarin voortdurend kennis gedeeld. Relatief gemakkelijk te verkrijgen, te verzamelen en op te schrijven kennis van het type ‘een ooievaar heeft twee poten’, of ‘voor deze bewering heeft de auteur 3 argumenten’. Én kennis waarin de gedachten en ervaringen van iemand verwerkt zijn: ‘Gisteren zag ik voor het eerst van mijn leven een ooievaar op een lantarenpaal zitten. Rukken ze op in Nederland, of zijn hun nesten op palen niet meer goed genoeg voor ze. Wat is daar aan de hand?’. Dit lijkt triviale kennis misschien, maar is wél kennis die aan de leerling zelf ontspringt. Springlevende kennis dus.

De belangrijke basis voor schrijfonderwijs waarin ook die kennis een plek krijgt, is het leesonderwijs: naast de eigen waarneming van de werkelijkheid zijn teksten de bron waaruit leerlingen feitenkennis en ervaringskennis (namelijk de kennis van ervaringen van anderen dan zijzelf) ophalen die voor schrijven van belang zijn.

Het type schrijfonderwijs dat ook gedachten en ervaringen van jonge schrijvers wil leren verwoorden, heeft het in Nederland afgelegd tegen schrijfonderwijs dat vooral tot doel heeft informatie te ordenen, zo laat het proefschrift Niemand is meester geboren. Geschiedenis van het Nederlandse schrijfvaardigheidsonderwijs in de negentiende en twintigste eeuw van Rudolf Geel uit 1989 goed zien. Met de invoering van de Tweede Fase en het afschaffen van het onderdeel schrijven in het landelijke eindexamen Nederlands zo rond 2000, werd schrijven steeds meer gezien als een proces van informatieordening. Met de nieuwe kerndoelen wordt dat hopelijk anders!

Met de website met onderwijsmaterialen voor gecombineerd lees- en schrijfonderwijs, SchrijfLab, proberen Micha Hamel en ik in het spoor van die nieuwe kerndoelen de loop van Nederlands schrijf- en leesonderwijs te verleggen.”